Miên Không (Trích đoạn: Xơi trà)

Trong tiếng địa phương của quê nhà, uống trà gọi là xơi trà. Dù không lấy lá trà ra pha, chỉ khát miệng uống ly nước lọc, cũng không gọi là uống nước mà gọi là xơi trà. Uống rượu cùng lẽ, gọi là xơi rượu.

Sự tồn tại của một người bạn tao nhã, là để vào lúc hoàng hôn tuyết sắp sửa rơi mời người ấy đến, cùng uống một chén. Người yêu rượu thật sự, có lúc khó tránh độc ẩm dưới trăng. Khi tỉnh cùng vui vẻ, say rồi ai nấy phân tán. Uống trà khác với uống rượu. Nó cần đối tượng, uống trà một mình vô cùng cô độc. Uống trà chính thức, mọi người ngồi quây quần một vòng, chốc chốc rót trà cho người kia, không có vẻ vắng lặng. Trà giống như một người bạn thanh đạm nghiêm túc, tuy đáng quý, nhưng lại cần được hưởng ứng tương đối nhiệt liệt mới không đến nỗi tỏ ra xa cách.

Quen một cô gái người Phúc Kiến, cô kể trong làng nhỏ cổ xưa nơi cô khôn lớn, trẻ em từ bé đã uống trà, trong nhà đun một ấm đồng lớn nước sôi, ném mấy nhúm lá trà vào, suốt ngày chỉ uống nước trà. Tôi có đôi chút hâm mộ, cảm thấy cô từ bé đã làm chuyện của người lớn. Ở khu vực nhà tôi, trẻ em hồi bé chỉ uống nước lọc. Những năm tháng vật chất thiếu thốn, còn nhớ có một loại cà phê miếng do Thượng Hải sản xuất, bên ngoài bọc đường trắng, sau khi hòa tan trong nước nóng, là một ly thức uống ngọt ngào màu nâu phong vị độc đáo. Người dì trẻ tuổi thời thượng trong nhà thường hay pha cà phê miếng dạng này. Cà phê chính thức xuất hiện, nó liền biến mất tăm. Cha ăn xong cơm tối, quen dùng ly thủy tinh pha một ly trà xanh. Lá trà của cha đựng trong hộp sắt tây, nghĩ chắc cũng không phải là trà ngon kén chọn.

“Trà rượu mời anh đêm rét lạnh, Tre khô nhóm bếp lửa đang hừng. Trăng ngoài song cửa luôn như thế, Chỉ có hoa mai đẹp lạ lùng.(*)” Bài thơ này của Đỗ Lỗi hướng đến một loại tâm cảnh. Tuyết lớn vừa ngưng, cành hoa mai lấp ló trước cửa sổ, ánh trăng nhàn nhạt, khách phương xa mang theo hơi thở gió sương không hẹn mà đến, chỉ vì một đêm say sưa trò chuyện. Dù chẳng có chuẩn bị, tay chân luống cuống, trà vẫn bày trước lên bàn. Bạn bè vốn nên như trà, nồng đậm thỏa mãn, thanh đạm có thừa.

Lạp mai có thể trồng, mặt trăng có lúc tròn. Chỉ vắng mặt người khách đêm lạnh đạp tuyết mà đến. Trong thời buổi ngày càng nhiều người thích chén tạc chén thù trên bàn tiệc, uống trà, quá đạm bạc cũng quá trang trọng, khiến người ta không thể hưởng thụ. Mọi thứ đầy đủ, duy thiếu tri kỷ.

(*) Bài thơ “Hàn dạ” (Đêm lạnh) của Đỗ Lỗi, Hải Đà dịch.

(An Ni Bảo Bối)

Miên Không (Trích đoạn: Mùa hè)

Thời tiết ngày càng nóng hẳn lên. Mua chậu lớn hoa dành dành và hoa nhài, đặt ở chỗ râm mát trong phòng khách, khi ngủ hương thơm thoang thoảng bên gối. Mưa buổi chiều, rào rào, rất nhanh đã tạnh. Sau giấc ngủ trưa ăn anh đào. Hoàng hôn chân trời luôn có ráng mây rực rỡ. Đêm khuya tiếng kêu của ếch xanh thoắt xa thoắt gần. Các cô gái rộn ràng diện váy liền chấm hoa. Mùa hè đã đến.

*

Trong vườn hoa lúc chiều hôm đám trẻ con vui đùa reo hò. Cô gái trẻ mặc váy voan, để lộ cánh tay và bắp chân, tóc đen dày tỏa ra hơi thở. Ngồi ngoài trời uống bia, tán gẫu, lưu luyến quên về. Mọi thứ mùi đều đang bốc hơi mãnh liệt. Dục vọng được bày tỏ hết mức, tính chất của nó là một kiểu thanh khiết. Mùa hè là mùa có ngoại hình gợi cảm mà nội tâm ngây thơ.

Tường vi dễ trồng, sức sống tràn trề, bò lan bốn phía trên giàn leo đầu tường, phiêu bạt chân trời, cuối cùng bắc thành túp lều hoa dày đậm. Cành hoa um tùm cần cắt tỉa trước khi kết nụ, hoang dại khó thuần. Ở quê nhà miền nam, nó có tên gọi thường ngày là thất tỉ muội (bảy chị em). Hoa rộ phơi phới, có lúc bảy đóa trổ trên cùng một cành. Thường nở như ráng mây nơi đầu tường, hương thơm nức mũi, là loài hoa hay gặp trong hẻm cũ.  

*

Mùa hè quen mặc áo một màu phối với váy vải cạp ngang eo, đây là phong cách tương đối cổ điển chính thống. Váy liền luôn được yêu thích. Trong tiệm may, đem vải mua ở Nepal và Ấn Độ may váy, chân váy xếp ly, viền lá sen, cổ tròn nhỏ, là kiểu váy thuở nhỏ từng mặc. Hồi ấy mẹ hay khâu hình hoa thêu lên cổ áo hoặc trước ngực.

*

Hoàng hôn ra ngoài tản bộ. Cây dâu lớn ven đường kết quả chi chít, sau khi quả chín mõm, rụng nát trên con đường lát đá phiến, chỉ có chim hỉ thước mổ ăn. Trên bãi cỏ một đám khiên ngưu dại nền trắng pha tím, sáng sớm nở ra đóa hoa tươi tốt, ban đêm lần lượt khép lại. Hoa dahlia nở đến sáng rực chói mắt, như lời thề ước. Mèo hoang nằm dưới cây bách ngủ yên.

Trong tất thảy những sự dung nạp và tiếp nhận có vẻ như bị động lặng lẽ, có thể cảm nhận được một sức mạnh tích cực tồn tại.

*

Buổi chiều hái quả hạnh. Đi bộ vào núi, cả vạt lớn rừng cây ăn quả. Từ trên cành cây hái xuống một quả hạnh đã chín mềm, bóc vỏ, thịt quả mọng nước tươi rói thơm phức, tỏa ra sức nóng của ánh nắng. Cảm giác ăn vào, hoàn toàn hòa thành một khối với thân thể. Sự vật cần thời cơ đúng lúc, không sớm không muộn. Gặp gỡ cần xảo hợp nhân duyên hoàn mỹ.

Hái quả hạnh xong, nói chuyện phiếm với bác nông dân. Bác bảo quả ở trên cây, độ ấm của ánh nắng hay mưa lớn đột ngột đều sẽ ảnh hưởng đến nó. Mỗi ngày bên trong của nó đều đang phát sinh biến hóa, đều đang đứng trước vô thường. Do đó, kịp thời hái xuống và hưởng dụng nó chính là phương thức tốt nhất.   

*

Đêm hè đọc Ihara Saikaku cũng là một việc tuyệt diệu. Tính khoát đạt đối với tình dục và tình yêu, sống và chết mà văn học cổ điển Nhật Bản truyền đạt, là cơ sở quan trọng trong triết học nhân sinh và thẩm mỹ quan của họ. Ngữ điệu say sưa hứng thú song lại không gợn sóng gió, kể về dục tình nam nữ, dời đổi thế sự, giống như một cảnh hoa nở hoa rụng. Cuối cùng đều phó cho biển cả, cuồn cuộn trôi đi, một vật không còn, rành rành hiển hiện. Ihara Saikaku rất có mùi vị chân thực của ý thiền. Khiến ta đọc đến trong lòng sáng láng như gương.

Làm sao đối đãi tình dục, làm sao đối đãi cái chết. Những vấn đề bị cấm kỵ này là vấn đề quan trọng và thực tế mà ta cần phải đối mặt. Nó cùng với chuyện có ăn no hay không, có sống được hay không, là thuộc tính thống nhất. Phương thức xử lý của người Nhật là phương thức tôi thích. Họ đối mặt, tiếp nhận, hưởng thụ, an nhiên. Cho cảm giác siêu việt của thẩm mỹ, lại xem đó là bình thường.

Chỉ có hiểu rõ thái độ này, mới có thể hiểu rõ sự trịnh trọng và khoát đạt đầy đủ phân lượng khi họ đối đãi non nước sân vườn, một cảnh hoa nở, một tách trà..., và thẩm thấu trong quan hệ giữa con người với vạn sự vạn vật. 

*

Ao vườn nhà, hoa sen đã nở rộ. Thông thường trước tiên có một đóa bung cánh sớm nhất, trong một đêm, những đóa khác lần lượt hé mở. Lá sen có thể nấu cháo. Nước cháo trắng nhuốm màu xanh lá mượt mà, quyện hương thơm thoang thoảng của cánh sen, trộn với đường phèn. Lá sen khi cháo nấu chín sắp tắt lửa bỏ vào đậy nắp. Năm nay, cả ao sen đỏ độc nhất mọc ra một gốc sen trắng. Chẳng biết nó vì sao mà trổ.

Lá sen san sát, kết thành bóng râm xanh mát. Chuồn chuồn đỏ thường xuyên ghé thăm. Buổi tối nghe tiếng ếch kêu đi vào giấc ngủ.

*

Màu móng tay nhuộm bằng hoa phụng tiên thoáng pha sắc vàng hạnh hơi say. Dù là cánh hoa màu gì, đỏ sậm, hồng phấn, tím nhạt, trắng, màu sắc nhuộm ra cuối cùng đều như nhau. Trên ngón tay ngửi được hương thơm thoang thoảng của nước cốt hoa. Thiên nhiên ban cho phụ nữ rất nhiều quà tặng. Phụ nữ nên giống như thực vật dung nạp và tiếp nhận một cách yên tĩnh mà tự nhiên. Phụ nữ nên chờ đợi được yêu.     

*

Hoàng hôn trời mưa rất to, mất ngủ, đọc quyển “Đại viên mãn” mượn về. Bên gối ngửi được hương thơm của hoa dành dành. Tiếng địa phương có từ “thơm nức”, dùng với nó là thích hợp nhất. Hương thơm của hoa dành dành chất phác mà bồng bột. Thời thơ ấu, những người phụ nữ bên cạnh tôi, mẹ, bà ngoại, đều quen cài hoa dành dành trắng tinh thơm ngát trên người. Ở miền nam, họ gọi nó là hoa ngọc hà.

Hôm nay lục tìm một chiếc áo lạc mất đã lâu. Uống trà, gọi là Lan Hoa Quan Âm. Rất đẹp.

(An Ni Bảo Bối)

Miên Không (Trích đoạn: Nấu ăn)

Gặp gỡ với người, cùng uống trà hoặc uống tách cà phê, hơn hẳn ăn cơm ở nhà hàng huyên náo ầm ĩ. Nguyên liệu và cách chế biến khi ăn bên ngoài không thể đảm bảo tươi sốt và an toàn. Đến nhà dùng cơm là chuyện thân thiết. Cơm nước đạm bạc là thứ yếu, gặp mặt uống rượu tâm sự mới là mấu chốt. Nếu có rượu ngon, trà thơm, chuyện vui, đủ để bù đắp tất cả. Ăn gì là thứ yếu. Ăn thế nào mới là quan trọng.

Mấy lần ăn cơm ở chùa, ấn tượng rất sâu sắc. Có người đến thêm canh thêm thức ăn, cơm canh được cúng dường không thể kén chọn mà nên có lòng biết ơn. Tư thế đoan chính, toàn tâm toàn ý, ăn hết thức ăn trong bát. Giữ yên lặng, không nói chuyện. Không có đánh giá, cũng không thừa mứa. Trong tâm cảnh như thế, nó là ngon ngọt no đủ. Trẻ em nên sống một thời gian ngắn trong chùa, như thế chúng sẽ học được làm sao ăn cơm, làm sao đối xử với thức ăn.

Trong cuộc sống của một cô gái trưởng thành, vị trí của nhà bếp dần dần tỏ ra quan trọng. Thời thiếu nữ, chẳng cô bé nào muốn nán lại trong bếp. Tốt nhất ăn cơm cũng vội vã, bỏ bát cơm xuống lập tức chạy đến chân trời góc biển. Từ nhỏ đến lớn, mẹ chưa từng yêu cầu tôi nấu cơm rửa bát. Do không trải qua huấn luyện, thiếu thường thức và kỹ xảo đối với công việc bếp núc. Sau khi trưởng thành, rất ít nấu cơm cho đàn ông ăn. Thông thường đàn ông sẽ nấu cơm cho tôi ăn.

Một lần dì đến thăm, vô ý nhắc tới, lúc nhỏ ở quê chơi đùa, khi ấy tôi bé tí, dì là cô bé con, không có đồ chơi, nghịch ngợm vô tri, bắt chim én trên mái nhà xuống, hai đứa cùng chơi. Bị người khác quở mắng ngay tại chỗ, vì nông dân đều cực kỳ yêu quý chim én. Ở miền nam lưu truyền một cách nói, bé gái chỉ cần từng chơi nghịch chim én, sẽ không thể nấu cơm canh ngon nữa. Do đó dì bảo dì cũng không thạo nấu cơm, ăn cơm đàn ông nấu.

Lấy một miếng thịt vai bò, dùng dầu ô-liu, dấm thơm Ý, tỏi, đường vàng, bách lý hương, nước cốt chanh trộn chung ướp thịt. Để trong tủ lạnh một đêm, trưa hôm sau lấy ra rán. Trong khi nhẫn nại xử lý thức ăn, con người học được cách nhận thức, thực hành, sàng lọc và chọn lấy đối với các loại nguyên tố bên ngoài phong phú, cách sắp xếp thứ tự và tâm thái khách quan đối với tính ngẫu nhiên và tính tất nhiên. Cách cho phép và chờ đợi đối với những điều bất khả tri.

Hiện nay dần dần yêu thích nấu nướng. Thu thập thực phổ. Có lúc loay hoay trong bếp là chuyện vui thú. Mở đài, nghe bài hát xưa cũ, lần lượt bày vẽ. Rượu trái cây ngâm trong bình pha lê lớn, các loại trái cây theo thứ tự mùa vụ bỏ vào rượu chưng cất, từ từ màu sắc ngâm thành đỏ sậm, khoảng bốn tháng sau nếm thử được. Vừa làm, vừa thanh lý. Thỉnh thoảng ngừng đợi, có thể ngắm vườn hoa ngoài cửa sổ, cho mình nhấm nháp một ly.

Sau khi kết thúc công việc hoặc việc nhà, đi vào bếp. Có một chiếc tủ kính chuyên đựng những đồ vật này. Các loại tách trà, ấm trà, dụng cụ pha trà, đồ tre trúc, ly đĩa chén bát. Trên bát vẽ lá thông, bông hoa, đám mây, cổ kính giản dị, nền trắng hoa xanh. Có bạn cũ bạn thân hoặc khách phương xa đến, chọn vài chiếc đem ra, rửa sạch lau khô, bày quả hạt, trái cây, bánh trái, cành hoa lên trên, pha một ấm trà xanh, trò chuyện bên bàn. Đối diện tách nhỏ khay nhỏ, mắt cũng trong sáng vui thích.

Trong các loại trà chọn một loại phù hợp tâm trạng hiện tại, rửa tay, đun nước, pha một ấm trà nhỏ, bưng đến trên bàn ăn, ngồi bên bàn nhìn xuống vườn hoa dưới nhà. Sáng, chiều, hoàng hôn, đêm khuya. Tia sáng và cảnh tượng của vườn hoa nhỏ luôn biến hóa, những tòa lầu cao ngất nơi xa và tầng mây trên bầu trời ấy. Trong quảng trường vườn hoa trẻ em tụ tập trượt ván trượt, tiếng cười và tiếng gọi vang vang, ở nơi kín đáo trầm trầm vọng lại. Trang trí phát sáng trên bánh xe ván trượt nhấp nháy ánh sáng đủ màu. Chân trời có tầng mây mong mỏng. Đôi lúc trong không khí còn vương vất mùi thức ăn thừa.

Thời khắc thế này đối với tôi, kết nối sâu xa với nội tâm, vì thế có được tĩnh mịch.


(An Ni Bảo Bối)

Mẹ

Mẹ có rất nhiều áo vải bông cũ mà đẹp. Mẹ càng ngày càng gầy. Mẹ hút thuốc. Mẹ ngồi xổm người xuống đón con nhoài vào lòng mẹ. Mẹ xoa tay chân con khi con ngủ. Mẹ có lúc mắt ngấn ánh lệ, nhưng vẫn mỉm cười. Mẹ bón cơm, tắm rửa, mặc áo, lau chùi cho con. Mẹ phần lớn thời gian luôn yên lặng, không nói chuyện. Mẹ dạy con đọc thuộc lòng thơ cổ. Mẹ hát ru con trước khi con ngủ. Mẹ hôn con, nói mẹ yêu con. Mẹ có lúc chẳng biết tung tích, lặng lẽ biến mất. Mẹ lại trở về. Mẹ luôn đọc, làm việc. Mẹ cõng con dạo chơi ở vườn hoa trong mưa. Mẹ có ánh mắt cô đơn. Mẹ dắt con đi rất nhiều nơi. Mẹ ngắt xuống một đóa nguyệt quý nở rộ trong gió nhẹ buổi chiều, trịnh trọng chuyền đến tay con. Mẹ bảo con ngửi hương thơm của cánh hoa. Mẹ lại hôn tóc con. Mẹ đang già đi.

(An Ni Bảo Bối)